UTOPIA CỦA LORD GABEN hay CÁI CHẾT CỦA DOTA 2

1
324

Nếu ai thường xuyên theo dõi reddit, hay các trang tin Esport quốc tế, thì chắc chắn biết rằng trong thời gian gần đây, có một cuộc “bút chiến” khá nảy lửa xoay quanh câu hỏi: Dota2 sẽ có tương lai như thế nào trong bối cảnh Esport đang ngày càng trở nên phát triển?.

Tất cả bắt đầu từ bài viết của Will Partin, đăng trên trang tin Glixel, mang tựa đề: “Với sự bùng nổ của Esport, liệu Dota2 của Valve sẽ chết?”. Về cơ bản thì bài này làm rõ và cổ vũ cho quan điểm của Jack Etienne – ông chủ của C9, đó là nhấn mạnh sự cần thiết của hệ thống nhượng quyền thương mại (franchise system) trong Esport nói chung và trong Dota2 nói riêng.
Link: //www.glixel.com/news/as-esports-explodes-will-valves-dota-2-be-left-for-dead-w479522.

Luận điểm của Will Partin, đó là nền Dota2 chuyên nghiệp, được xây dựng theo triết lý của Valve, tuy rằng đã thành công về cơ bản, nhưng lại không phải là một môi trường thích hợp dành cho Esport.

Ngay lập tức thì bài viết này đã nhận được rất nhiều phản hồi trên Reddit cũng như các trang tin khác, với sự tham gia của rất nhiều nhân vật uy tín trong làng Dota2 cũng như Esport. Phần lớn đều cho rằng, cái nhìn của Will Partin chẳng qua chính là cái nhìn của Jack Etienne – một nhà đầu tư Esport, và việc bênh vực hệ thống nhượng quyền thương mại rõ ràng là thái quá và có phần vội vàng.

Vậy trước hết, hệ thống nhượng quyền thương mại là gì? Cần làm rõ luôn là hệ thống này không phải là hình thức đại diện cho các môn thể thao truyền thống, như nhiều người lầm tưởng. Nhượng quyền thương mại là hệ thống được áp dụng cho đại đa số giải đấu của các môn thể thao khu vực Bắc Mỹ, mà tiêu biểu ở đây là các giải NBA của bóng rổ hay NFL của bóng đá Mỹ. Tại hệ thống này, một giải đấu được cố định số lượng đội tham gia tranh tài và các đội này, hay chính xác là các ông chủ của họ, được quyền chuyển nhượng suất tham dự của mình cho các nhà đầu tư khác. Ví dụ, TTD aka CEO của trang thông tin điện tử quyền lực hàng đầu Dota 2 Việt Nam, tung tiền mua lại EG, sau đó sa thải hết dăm ba cái ông Trashteezy với Sufail, Zai… các thứ, rồi thuê line up của Next Gen để đầu quân dưới cái tên EG, thế là ez người Việt Nam tham dự TI. Đó, nếu Dota2 mà áp dụng hệ thống này thì sẽ là như vậy đó.

Lợi ích của hệ thống này là gì? Không cần quá am hiểu về thể thao cũng như kinh tế để nhận ra rằng, nó tối ưu hóa nguồn lợi cho các thành viên tham gia. Không có thăng hạng hay xuống hạng, có nghĩa là nguồn lợi về bản quyền truyền hình luôn luôn được đảm bảo, lượng fan hâm mộ, dù là fan trung thành hay “bandwagon” (kiểu fan phong trào chạy theo thành tích) luôn ở mức ổn định. Sự tối ưu hóa nguồn thu này còn thúc đẩy sự chuyên nghiệp hóa về mặt nội dung, ấy là các production value được đẩy cao, truyền thông khép kín và bài bản. NHƯNG, ai là người thu được lợi ích lớn nhất từ tất cả những ưu việt ấy? Không ai khác, chính là các ông chủ, những nhà đầu tư, với công thức bất biến và được đảm bảo an toàn tối đa, ấy là bạn bỏ càng nhiều tiền, thì thu về càng nhiều lãi, bởi giá trị thương hiệu, ở đây chính các team, được bảo toàn và gia tăng theo thời gian.

Đó là một hệ thống mà về cơ bản thì, money talk, nói cách khác, những gì diễn ra bên trong sàn đấu chỉ là thứ yếu, còn “trận chiến” thực sự diễn ra ở nơi hậu trường, tại bàn họp của những ông chủ. Đó là một thế giới mà hiển nhiên là ông chủ của Boston Celtics hay Cleverland Cavaliers giả dụ có chưa bao giờ úp rổ một lần nào trong đời thì cũng chả quan trọng gì, tôi có tiền thì tôi làm bóng rổ, thế thôi.
Vậy lý do gì mà tại Trung Quốc, việc ông chủ của Wings Gaming không biết chơi Dota2, lại gây ra một phản ứng lạ lùng đến thế từ cộng đồng? Lý do là bởi đến thời điểm này, tại Dota2 thì ngay cả phần đông các tổ chức cũng được xây dựng chủ yếu từ chính các cựu gamer, và hầu hết là những người hết sức tâm huyết vì cộng đồng. Đó là còn chưa kể đến hình thức “Tổ chức gaming” đã dần trở nên lỗi thời trong chính tựa game này.

Nhìn lại Dota2 chuyên nghiệp vài năm qua, kể từ quả bom mang tên Team Secret, đã có hàng loạt các đội team độc lập được ra đời và gặt hái được không ít thành công: OG, NP, Faceless, Ad Finem, Clutch Gamers… Trên thực tế, những người được Valve trao cờ để phất, ngay từ đầu đã là các player chứ không phải các tổ chức, với việc họ trao các suất invite đến tận tay các player, tiền thưởng cũng đưa đến tận túi player, và trên chiếc khiến Aegis danh vọng, cũng khắc rõ tên 5 thành viên vô địch, chứ không phải chỉ đơn thuần là cái tên chung của team. Dota2 đã được cá nhân hóa ngay từ đầu như vậy rồi.

OG – Một tổ chức của players, do players, và vì players

Sự khác biệt không dừng lại ở những biểu hiện như thế, mà về bản chất, thứ phá vỡ cán cân quyền lực giữa các player và tổ chức tại Dota2, chính là hệ thống các giải đấu của nó, và đặc biệt là giải đấu có tiền thưởng lớn nhất trong làng Esport thế giới – The International. Đó là nơi mà các player nhận ra, chỉ cần cố gắng kiếm được vị trí cao trong giải, thì cũng kiếm chác được bằng cả năm lương rồi. Vậy thì cần gì phải đi làm thuê cho một tổ chức nào đó chứ?

Một giải đấu với số tiền giải lên tới hàng chục triệu dollars, chính là điểm nhấn của Dota2 giữa hàng tá tựa game Esport khác. Về cơ bản mà nói, liệu CSGO có thể có được mốc prizepool như thế? Có thể. Overwatch? Hoàn toàn có khả năng. LoL thì nó là chuyện đương nhiên. Nhưng tại sao chỉ có duy nhất Dota2 sở hữu mức tiền thưởng cao đến phi lý như thế, và thậm chí các tựa game khác cũng không hề có ý định đuổi theo Valve trong cuộc đua kim tiền này? Đương nhiên phải thừa nhận Compendium là một sản phẩm tương tác tuyệt vời, rõ ràng là bạn không thể hô hào mua dăm ba cái trang phục ingame để mà kêu gọi cộng đồng đóng góp được. Không phải hãng nào, trò nào cũng có khả năng hoàn thiện một mô hình crowdfunding như Valve làm với Dota2, nhưng liệu đó đã là toàn bộ lý do? Không thể nào, mà đơn giản là họ không muốn làm, có thế thôi.

Và chúng ta đến với câu hỏi tiếp theo: Lý do gì khiến Riot, Blizzard… không muốn làm như vậy, khi rõ ràng nó có một hiệu quả marketing tương đối cao? Vậy các bạn thử nghĩ xem, bạn có biết tiền thưởng cho đội vô địch Champions League là bao nhiêu không? Vô địch Worldcup được bao nhiêu tiền? Vô địch NBA được bao nhiêu?… Như này, năm 2014, Đức vô địch Worldcup tại Brazil, nhận về số tiền thưởng kỷ lục trong lịch sử giải đấu bóng đá danh giá nhất hành tinh – 35 triệu USD. 35 triệu này giả dụ có ăn chia riêng cho các cầu thủ thôi, tức là 35/22 (cứ bổ đầu hết đi), thì mỗi ông được tầm 1,6 triệu đô. Năm 2016, Wings Gaming vô địch TI, 5 ông ăn 10 triệu, tức là mỗi ông thu về 2 triệu. Đó, nếu tính đơn giản, chưa thuế má gì cũng như không chi cho tổ chức thì chúng ta có kết quả này, một vận động viên thể thao điện tử bộ môn Dota2 nhận về nhiều tiền hơn một vận động viên bóng đá chuyên nghiệp. Đúng, nhưng điều đó nhưng chỉ có giá trị khi chúng ta bỏ qua một thực tế rất cơ bản, đó là trong các môn thể thao, môn nào càng thương mại hóa chuyên nghiệp bao nhiêu thì tiền thưởng lại càng chỉ mang giá trị hình thức bấy nhiêu. Số tiền sinh lợi của Worldcup, của NBA, NLF không tính bằng triệu đô, mà nó tính bằng tỉ đô, và đó là số tiền được ăn chia với nhau đằng sau hậu trường, chứ không phải trên bục chiến thắng. Đương nhiên, các vận động viên chắc chắc cũng có phần từ những sự ăn chia đó, nhưng phần của họ chẳng là gì khi so với các ông bầu, và họ cũng chẳng để tâm lắm đến điều này, vì cái thúc đẩy họ tham dự các giải đấu là tình yêu thể thao, chinh phục thử thách và danh vọng vinh quang. Nghe thì có vẻ sến đấy nhưng rõ ràng là các vận động viên, nhưng người vốn là trung tâm của cái gọi là thể thao, lại bị chính các giá trị tinh thần như thế “che mắt” trước thực tế là họ không hề nắm một chút quyền lực nào trong cuộc chơi của chính mình. Hơn hết, chính họ và cả người hâm mộ, coi điều đó là hiển nhiên.

Nhưng cũng không phải toàn bộ các môn thể thao chuyên nghiệp đều có thực trạng này, cũng có một vài môn mà các vận động viên chí ít cũng được trao nhiều sức mạnh hơn, đó là các môn thể thao có tính cá nhân như Golf chẳng hạn, và đặc biệt là các bộ môn đối kháng như Boxing, nơi mà các võ sĩ như Mayweather, hay Klitschko được hưởng những quyền lợi đặc biệt, trong đó có quyền kiểm soát số tiền mình kiếm được, lên tới hàng trăm triệu dollars mỗi lần thượng đài.

Một mô hình mà các vận động viên được can thiệp trực tiếp vào các vấn đề kinh tế, nhận lợi tức trực tiếp từ các hợp đồng truyền thông như vậy chính là cách mà Valve đang muốn áp dụng vào trong các bộ môn Esport của mình, với Compedium của Dota2 và hệ thống Sticker của CSGO, nơi tiền của khán giả chạy thẳng vào túi các player.

CSGO vs Dota 2, tuy hai mà một, tuy một mà hai 

Đến đây thì chúng ta đã có câu trả lời cho câu hỏi ở trên kia, đó là Riot hay Blizzard từ chối mô hình kinh tế này, chứ không chỉ đơn thuần là chuyện crowdfunding cho một giải đấu. Những nhà phát hành này muốn một mô hình mà họ nắm quyền quyết định về tiền bạc. Một mức tiền thưởng ổn định là đủ, không cần quá cao. Số tiền họ kiếm được từ truyền thông, quảng cáo, tài trợ trên thực tế là bao nhiêu? Không ai biết ngoài “những người có thẩm quyền”. Các player vẫn sẽ có tiền – thông qua cả thưởng và lương, đương nhiên, thậm chí là đủ cao để họ không phàn nàn gì và tiếp tục cắm mặt vào máy tính để training tiếp. Hola hola get dollar.

Nhưng rõ ràng là phải thừa nhận những ưu việt của mô hình mà Riot hay Blizzard theo đuổi. Nó không hẳn là keo kiệt đâu, mà trước hết là nó an toàn. Một môn Esport mới nổi chẳng hạn thì tốt nhất là lựa chọn một mức đầu tư thấp cho tiền thưởng thôi, không cần thiết phải đưa ra một mức tiền thưởng quá lớn, thay vào đó, hãy truyền thông thật tốt, quảng bá thật ác liệt vào, thế là vẫn có một giải đấu quy mô quốc tế. Và hơn cả là nó ổn định, nó đem lại một giá trị bền vững cho giải đấu qua các lần tổ chức tiếp theo và với các vận động viên mà nói thì họ có thể có được một nguồn thu nhập ổn định từ tiền lương, chứ không phải là tiền thưởng, thứ mà họ buộc lòng phải tryhard tối đa ở mỗi giải đấu thì mới có được, mà lại còn hên xui nữa.

Và hệ quả của nó thì sao? Đơn giản và nhãn tiền hơn cả là chúng ta hãy lấy một ví dụ từ chính Dota2, mỉa mai thay lại là như vậy, đó là vụ việc của 5 nhà đương kim vô địch The International – Team Random aka Wings Gaming. Với việc Valve bán lại, cũng như trao toàn quyền điều hành Dota2 cho Perfect World thì nền Dota Trung Quốc đang phát triển theo một cách riêng, khác hoàn toàn với phần còn lại của thế giới. Một thứ Chủ nghĩa GabeN mang màu sắc Trung Quốc. Đó là nơi mà các tổ chức nắm quyền lực, với cái bàn tròn mang tên ACE. Và sự việc của ex-Wings chẳng qua chính là sự xung đột của những nhà cầm quyền ấy với “giai cấp” Player – những người cho rằng mình chẳng cần các tổ chức vẫn có thể sống tốt. Năm chàng trai trẻ đã suy nghĩ như thế và hành động y hệt như những người đồng chí phương Tây, đó là thi đấu như một đội độc lập với một tag team độc lập – Team Random. Và dù rằng họ cho biết đó chỉ là một phương án tức thời, bất đắc dĩ trước khi gia nhập một tổ chức khác, thì “cuộc cách mạng” nho nhỏ của họ ngay lập tức đã bị dập tắt không thương tiếc, thậm chí là bị “dìm trong bể máu”. Vấn đề ở đấy không chỉ là ai đúng, ai sai trong hợp đồng đổ vỡ của năm players với tổ chức Wings, mà chúng ta cần lưu ý đến sự trừng phạt mang tính hội đồng của những lực lượng hoàn toàn “ngoài cuộc” – những người mà chỉ cần một phán quyết, sẽ cách ly hoàn toàn năm chàng trẻ khỏi cả một môi trường mà họ coi là sự nghiệp. Thực tế đó là thứ mà không chỉ Faith Bian và đồng đội phải đối mặt, mà còn là thứ nhiều vận động viên Esport khác, thậm chí là đại đa số các vận động viên thể thao, buộc phải chấp nhận. Cuộc chơi và luật chơi được quy định bởi những ông chủ, những người hoàn toàn không nằm ở trọng tâm của một môn thể thao.

Và bây giờ, những ông chủ, những nhà đầu tư như Jack Etienne đơn giản là cổ vũ hết sức cho một môi trường Esport như thế, và thứ công cụ tối thượng là franchise system được họ tâng bốc lên mây. Nhưng kể cả thế đi nữa, thì chính Jack cũng như những người bạn giàu có của ông có vẻ như đang hơi vội vàng bởi câu chuyện ở đây là Esport, chứ không phải những môn thể thao có thâm niên hàng chục năm như bóng rổ hay bóng đá.

Copy không có chọn lọc thì chưa bao giờ là một ý tưởng hay, và Riot chẳng hạn, cũng không ngốc để không nhận ra điều đó. Nên nhớ rằng LoL cho đến thời điểm này vẫn chưa hẳn là đi theo hoàn con đường nhượng quyền thương mại, tuy nhiên theo nhiều nguồn tin thì sẽ rất sớm thôi, toàn bộ các hệ thống giải đấu của LoL sẽ được áp dụng công thức này. Điều này không làm giới quan sát ngạc nhiên vì LoL đến nay cũng đã phát triển được gần chục năm, có lượng playerbase hùng hậu và gầy dựng một nền tảng cơ bản cho hệ thống thi đấu chuyên nghiệp. Với những yếu tố ấy thì việc chuyển mình của tựa game này là tương đối dễ dàng. Nhưng có người lại vội vàng hơn. Ấy là Blizzard với Overwatch. Không biết có phải những thành quả không được như mong đợi trong công cuộc xây dựng các môn HotS, Starcraft 2 và thậm chí là Hearthstone thành Esport đã khiến Blizzards hơi nóng vội trong việc chuyên nghiệp hóa đứa con cưng mới ra đời của họ hay không, nhưng kế hoạch siêu cấp vũ trụ về một giải đấu Overwatch League, nơi áp dụng hệ thống Franchise một cách đồng nhất trên phạm vi toàn cầu, ngay từ mùa giải đầu tiên đã vấp phải những khó khăn: Trong khi Jack Etienne đang hết lời ca ngợi Blizzard và giải đấu “vô cùng chuyên nghiệp với tiềm năng cực lớn” của họ thì lần lượt Complexity, TSM, Dignitas, Fnatic cùng hàng loạt các tổ chức khác đã giải tán đội hình Overwatch của mình với lý do họ cho rằng mình khó có thể tìm được một chỗ đứng trong giải đấu vĩ đại của Blizzard, nơi lệ phí tham gia là 20 triệu đô và không được phép thu lợi nhuận trong 4 năm đầu. Blizzard cũng đã lên tiếng bác bỏ lại điều này nhưng các team thì vẫn cứ thế disband thôi… Dù sao thì tất cả mới chỉ dừng ở những bước đi đầu tiên và chúng ta cần chờ đợi Overwatch League chính thức ra mắt vào năm nay để có thể đánh giá chính xác quyết định “liều ăn nhiều” của Blizzard là đúng hay sai, và liệu Jack Etienne, hay Gabe Newell, ai mới là gã khờ trong cuộc tranh cãi này.

OverWatch League đang nhận được sự quan tâm rất lớn từ các tổ chức eSports 

Lại nói đến GabeN thì Valve đương nhiên là cũng biết rõ những lợi hại kể trên, bằng chứng là với môn Esport còn lại của họ – CSGO, thì họ lại định hướng nó khác hẳn với Dota2 và có phần giống hơn với các môn “Esport nhà người ta” khác. Nhưng CSGO cũng có những đặc thù riêng, đó là hệ thống giải đấu gần như được nhượng quyền toàn bộ cho các tổ chức thứ 3, như IEM hay ESL. Việc Valve “thả nổi” cho CSGO tự sinh tự diệt, cũng có phần nào giống với việc Valve trao Dota2 cho cộng đồng, nơi mà chính những gamer vô danh ấy sẽ quyết định nền kinh tế của cả một trò chơi. Và bởi sự tương tác giữa cộng đồng và proplayer, hay nói cách khác, giữa Dota2 Game và Dota2 Esport, là rất mạnh nên đã thúc đẩy sự cạnh tranh trong môi trường thi đấu chuyên nghiệp tại tựa game này. Các game thủ ý thức được lợi ích của mình, nên ngày càng nhiều gamer tryhard để trở thành player chuyên nghiệp, làn sóng pubstar đổ bộ vào competitive gần đây chính là một minh chứng sống động cho điều này. Và cũng chỉ ở Dota2, nơi và các vấn đề địa lý bị giảm thiểu tối đa, thì mới chứng kiến việc trình độ giữa các khu vực ngày càng được san lấp, các giải đấu có chất lượng chuyên môn ngày một cao hơn. Và đây chính là điểm mà Valve đang cố gắng đạt được với Dota2, khi mà thứ Esport của họ thực sự thu hút được khán giả nhờ chất lượng của nó, chứ không phải là marketing. Valve đã nói không với marketing ngay từ những ngày đầu, để rồi người ta mù mờ về Dota2 đến nỗi mà thậm chí cả banner và hình ảnh của Dota2 đã bị một số kẻ lấy cắp trắng trợn và dùng để lừa gạt một cách vô lương tâm. Hay một thành viên của LFY khi phỏng vấn sang Mỹ còn không biết công ty sở hữu Dota 2 là ai. Và cho đến nay, những thông tin về Dota2 đơn giản là được viết ngắn gọn trên một blog nghèo nàn, fanpage thì vài tháng cập nhật được một lần, cinematics quảng cáo là cái gì vậy? Nhưng tiền thưởng của the International năm sau vẫn cao hơn năm trước, và các trận đấu competive thì thật sự càng ngày càng hype.

Ơ nhưng mà đâu thể cứ tăng tiến mãi được, rồi sẽ đến một lúc nào đó tiền thưởng TI sẽ phải đi xuống thôi, ông có chắc là giữ được ổn định với cái kiểu dựa dẫm hoàn toàn vào cộng đồng thế này không? Chắc chắn, ngày đó sẽ đến, như là một vòng đời tất yếu của một môn thể thao, một trò chơi. Ai mà biết, có khi chỉ vài năm nữa thôi, dùng chuột và keyboard chơi game sẽ là dĩ vãng. Nhưng cho đến lúc này, khi và Dota2 gắn kết chặt chẽ với cộng đồng, thì IceFrog với những bản cập nhật của mình, vẫn làm hết sức để trò chơi này giữ được sức hấp dẫn, từ đó cộng đồng đủ mạnh để chính cộng đồng ấy trực tiếp nuôi dưỡng cho một nền Esport chuyên nghiệp. Kết quả thì sao, số liệu của mấy trang Gamezoo, rồi Steamtrack gì gì tôi không rõ, nhưng trực tiếp nhất tôi nhìn thấy là bằng một cách thần kì nào đó, cái đồ thị prizepooltracker của mấy kỳ TI gần đây nó cứ na ná nhau, cứ như có quy luật vậy… Đừng có bàn về sự ổn định với GabeN.

Cũng cần biết rằng, không phải nhà đầu tư nào, tổ chức nào cũng bất mãn với mô hình của Valve như C9. NAVI vẫn trung thành với team Dota2 của mình dù rằng nếu có áp dụng hệ thống nhượng quyền thương mại, một tổ chức có ảnh hưởng như NAVI sẽ chắc chắn 1 suất và họ sẽ không bao giờ phải chịu cảnh ba chìm bảy nổi như mấy năm qua. Các team của Trung Quốc, dù tồn tại rất nhiều mâu thuẫn, vẫn có các tổ chức chống lưng. Ở SEA thì Mineski vẫn tràn đầy nhiệt huyết. Thậm chí ông chủ của coL – sở hữu một team Dota2 tier 3,4 … vẫn đăng đàn khẳng định không bỏ cuộc với Dota2 và đánh giá cao cách làm của Valve. Rõ ràng tiền là vẫn có, bánh vẫn được chia cho mọi người. Nhưng có lẽ với những ông chủ như Jack Etienne, thì vấn đề không phải là “có hay không”, mà là “có nhiều hơn hay không”, “có nhiều nhất hay không”. Thế thôi.

Và thế là Dota2, tách biệt với thế giới Esport như một quốc đảo Utopia trong truyền thuyết. Nơi mà con người sống hòa hợp với thiên nhiên, chia sẻ một cách tự nguyện và minh bạch lợi tức của mình để xây dựng lên xã hội hài hòa, cùng nhau phát triển. Một xã hội không tưởng (chói lọi, bạn hiểu mà). Có thể Utopia đó là phi lý, là không thực tế, sẽ chết yểu… nhưng tất cả đều thừa nhận rằng, nó đẹp. Vẻ đẹp đó là thứ mà những nhà đầu tư như Jack Etienne, sẽ khó mà hiểu được.

– Gront Naux

1 COMMENT

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here