Tôi không biết rằng có phải là khôn ngoan hay không, khi biên những dòng này trong lúc mà nhiều người đang rất đỗi vui mừng trước sự kiện DOTA2 được chọn là một trong bốn trò chơi điện tử góp mặt trong Đại Hội Thể Thao Trong Nhà và Võ Thuật Châu Á 2017 ( Asian Indoor and Martial Arts Games 2017 ). Nhưng liệu tin này có đáng để chúng ta phấn khởi đến vậy hay không?

Ở đây, tôi sẽ không bàn đến chuyện DOTA2 vượt qua game này game kia để được gọi tên, đó là một câu chuyện khác (và cũng chả có gì hay ho cho cam). Trong bài viết này, tôi sẽ nói về việc cộng đồng DOTA Việt nói riêng, và rộng ra là cộng đồng gamer eSports Việt Nam nói chung, ứng xử với tin này ra sao.
Không khí nhìn chung là rất lạc quan, hy vọng vào tương lai và cả hoài niệm về quá khứ năm 2009 nữa. Song việc một trò chơi điện tử, ở đây là DOTA2, được công nhận bởi các tổ chức thể thao truyền thống, có vẻ vẫn không hẳn là điều chúng ta thực sự cần.

Lại nhắc lại 8 năm về trước, năm 2009, một tin vui tương tự cũng đến với giới gamer Việt Nam, và thậm chí là bấy giờ các đại diện Việt Nam thi đấu rất thành công, Starboba còn giành huy chương vàng. Khi ấy, chúng ta cũng đã từng hy vọng vào một tương lai tươi sáng. Nhưng rồi, 8 năm sau, những chuyển biến đã đến hay chưa?

Tôi biết nói điều này thì nhiều người sẽ mếch lòng, nhưng giá trị của tấm huy chương vàng năm ấy của Starboba không mang quá nhiều giá trị nếu xét trong hệ quy chiếu của nền Dota thế giới. Chỉ có ba nước góp mặt trong bộ môn Dota tại Asian Indoor Games 2009, đó là Việt Nam, Mông Cổ và Uzebekistan. Không Trung Quốc, không Mã Lai, không Sing… Và sau tấm huy chương ấy của Starboba – thứ mà chúng tatưởng như là một sự kích cầu, một điểm tựa để Dota Việt Nam phát triển hơn – thì Dota Việt ngày càng xuống dốc. Đương nhiên, lý do thì rất nhiều, nhưng phải thừa nhận là sự thay đổi không đến như chúng ta mong đợi.

Nhưng đó không phải là giấc mơ duy nhất mà năm ấy,những gamer chúng ta đã từng mơ. Với việc một trò chơi điện tử lần đầu tiên được công nhận là “thể thao”, thì rất nhiều người đã hy vọng vào một tương lai mà việc chơi game được công nhận là một nghề. Kết quả thì, cho đến tận thời điểm này tại Việt Nam, viễn cảnh ấy vẫn chưa thể trở thành hiện thực, và với tin tức sốt dẻo hôm qua, chúng ta lại tiếp tục mơ.

Nhưng, kể cả khi “game thủ” là nghề đi nữa, thì phải là nghề gì mới được???

Nếu các bạn suy nghĩ theo cách đơn giản rằng, một khi được công nhận trong các đại hội thể thao quốc tế như thế này thì các gamer sẽ trở thành một dạng vận động viên, được tài trợ và chống lưng bởi các ban ngành đoàn thể thể dục thể thao, thi đấu đem vinh quang về cho tổ quốc blah blah…. rồi được xã hội công nhận theo hướng như vậy, thì tôi nghĩ là nó không đáng đâu. Tại Việt Nam, phần vận động viên thể thao cũng bạc không kém phận game thủ là bao. Đã có rất nhiều vận động viên điền kinh, võ thuật, cử tạ… có một cuộc sống vô cùng khó khăn khi sự nghiệp kết thúc. Thậm chí ngay cả khi họ còn sức khỏe, còn tuổi trẻ, thì vinh quang và cả vật chất vẫn không đến một khi họ chưa giành được thành tích, mà kể cả có thành tích, thì số tiền nhận lại cũng chẳng đáng là bao. Có lẽ những vận động viên bóng đá tại Việt Nam là những người khả dĩ nhất thực sự có thể kiếm tiền từ nghề nghiệp của mình. Và tiền đó họ kiếm được, rất tiếc chẳng liên quan gì đến thực tế bóng đá Việt có thực sự làm lên trò trống gì hay không trong các đại hội thể thao cả.

Sở dĩ chúng ta chứng kiến việc các vận động viên bóng đá ở Việt Nam kiếm được hàng tỷ đồng, rồi ở tầm thế giới, là các vận động viên không chỉ bóng đá, mà có cả quần vợt, bóng rổ, golf, boxing…. kiếm được hàng chục, hàng trăm triệu dollar, đó là vì các bộ môn đó, không còn là thể thao đơn thuần nữa, mà nó đã trở thành một loại hình giải trí – Entertainment, các vận động viên không chỉ là những Player, những Fighter, mà còn đóng vai trò là cả những Entertainer nữa (Các bạn sẽ thắc mắc rằng thế mấy ông bóng đá V-League thì giải trí cho ai, có ma nào đến sân xem đâu, thì xin thưa là giải trí cho các ông bầu). Chính các nội dung có tính giải trí ấy mới trực tiếp sinh ra tiền, chứ không phải các số liệu về mặt thể thao thuần túy. Esport cũng thế, và nó cần phải đi theo con đường như vậy, chứ không phải là theo đuổi các giá trị “nhanh hơn, cao hơn, xa hơn” đầy đẹp đẽ nhưng quá trừu tượng mà các kỳ Đại hội thể thao lấy làm tôn chỉ.

Và như vậy, hiển nhiên là chừng nào mà “nghề game thủ” còn chưa trình làng trước xã hội những tiềm năng về việc sản sinh ra tiền bạc và vật chất một cách ổn định, thì nó vẫn chưa thể được nhìn nhận một cách công bằng, và các vị phụ huynh vẫn chưa thể yên tâm khi con cái mình dấn thân vào một con đường như thế. Một kỳ Đại hội thể thao trong nhà cùng lắm chỉ thay đổi cái vỏ hình thức bên ngoài, còn về bản chất, vẫn là hết sức bấp bênh.

Chưa hết, tôi còn cảm thấy khá quan ngại về thứ môi trường Esport khi được sáp nhập vào với thể thao truyền thống, như ở kỳ Đại hội lần này. Một thể loại trụ cột của Thể thao điện tử từ lúc khái niệm này được sinh ra, đó là FPS, không được góp mặt. Trong khi đó, một thể loại “ít bắn giết”, “ít bạo lực” hơn, nhưng lại có quá nhiều yếu tố may mắn, đó là cardgame, lại được chọn. Thật kỳ cục, giống như bạn loại cờ vua ra và cho poker vào Olympic vậy. Liệu có một thứ định kiến nào đó từ những nhà tổ chức – những người nắm quá ít về Esport, hay không? Và nếu thế thì liệu đó có phải là một môi trường Esport mà chúng ta mong đợi hay không? Đặc biệt là ở Việt Nam, khi những định kiến ấy vốn đã là có sẵn và tương đối nặng nề.
Và một lần nữa, tôi muốn nhắc lại quan điểm của mình về việc mô hình thể thể thao điện tử không nhất thiết, và cũng không nên áp dụng mô hình thể thao truyền thống, chính xác ở đây là mô hình thể thao Olympic – nơi các quốc gia cử đoàn thể thao đến tranh tài. Esport có những đặc trưng, thế mạnh của riêng nó để phá vỡ các khái niệm về biên giới, quốc gia. Và cũng rất tự nhiên, WESG vừa rồi với mô hình “đội tuyển quốc gia” đã không nhận được quá nhiều sự quan tâm từ các top team, top players. TnC – nhà vô địch của WESG chắc chắn không phải là đội tuyển mạnh nhất thế giới, thậm chí không phải mạnh nhất SEA, uhm… cũng chưa chắc mạnh nhất Philippines luôn. AIG tới đây, khả năng cao cũng sẽ như vậy. Tất nhiên, đừng vội chắc chắn bất cứ điều gì một khi tỷ phú tầm cỡ Jack Ma nhúng tay vào.

Song gác lại những hồ nghi, thì ở một góc nhìn khác, chúng ta cũng không thể phủ nhận những chuyển biến tích cực trong suốt những năm qua tại làng game Việt. Đã bắt đầu có những người kiếm được tiền, thậm chí rất nhiều tiền từ việc chơi game. Nhưng đại đa số họ đều không phải là những player chuyên nghiệp, mà là những entertainer chuyên nghiệp. Họ có thể là những cô gái chơi game hơi kém một chút, nhưng rất xinh đẹp. Họ có thể là những anh chàng nói bậy liên mồm trên stream, nhưng lại có duyên. Họ có thể là những caster, với công việc là đem các trận đấu chuyện nghiệp đến cho khán giả… Nhưng cái chính là công việc họ làm, có sự tương tác mang tính hàng hóa đối với xã hội, họ sinh tồn trong nền kinh tế thị trường. Trong khi ngay cả các vận động viên thể thao chuyện nghiệp, vẫn có rất nhiều người sống một cuộc sống bao cấp từ nhà nước.

Có thể tại Việt Nam, chưa có nhiều gamer theo hướng tryhard lên chuyên nghiệp có thể sở hữu những giá trị giải trí thực sự cao, nhưng đó chính là cách mà nền Esport thế giới vận động, bạn hãy nghe cuộc trò chuyện của Zai và RTZ trong Truesight 1 và sẽ bạn thấy nhận thức của các gosu và vấn đề này ra sao. Và thậm chí, không chỉ là Esport, mà cả ngành công nghiệp game nói chung, sẽ phát triển theo chiều hướng này, chứ không chỉ đơn thuần là quan hệ hàng hóa mua bán một chiều, nơi các game là người mua hàng nữa.

Đương nhiên, thêm một giải đấu cọ xát nữa cho các team Việt Nam, thêm một cơ hội để truyền thông chú ý đến DOTA2, dù sao đi nữa vẫn là tin mừng. Chúng ta đang ở trong hoàn cảnh mà không thể đòi hỏi quá nhiều. Nhưng tôi tin rằng điều quan trọng, đó là cộng đồng Esport Việt và các player cần phải ý thức được con đường để vươn ra thế giới, hay chí ít là bật lên khỏi thực tại trì trệ, không phải là qua những kỳ “Đại hội thể thao” – một thứ mê cung mà nền thể thao Việt Nam nói chung suốt hàng chục năm nay đã lạc lối không tìm được đường ra.

– Gront Naux

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here